تاريخچه نورپردازی در ايران

تاريخچه نورپردازی در ايران

در ایران از اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هجری روشنایی شهر توسط مردم شهر تامین می شد و هر کس می توانست بالای درب خانه اش چراغی روشن می کرد. کسانی هم که استطاعت بیشتری داشتند چراغهایی وقف روشنایی معابر می‌نمودند. برای این چراغ ها، اغلب در پیچ و خم معابر، طاقچه کوچکی تعبیه می‌شد که آثار آن هنوز هم در بعضی شهرهای ایران وجود دارد. تا این که ناصر الدین شاه پس از سفر فرنگستان تحت تاثیر تشکیلات شهرداری آن جا قرار گرفت و در بازگشت، میرزا عباس خان مهندس باشی را در منصب شهردار تهران قرار داد و از جمله اقدامات اولین شهردار تهران (قبل از مشروطه) نیز تشکیل اداره ای به نام "اداره روشنایی" بود. در آن ایام چراغهای فانوسی دراطراف ارگ و باب همایون و خیابانهای علاء‌الدوله (فردوسی فعلی) و لاله‌زار بر بالای پایه‌هایی نصب کرده بودند. این چراغها میبایستی هنگام غروب آفتاب توسط مأمورین شهرداری روشن می شد. از میان شهرداران دوره قاجاریه کسانی که نامی از خود برجای گذاشتند، بیشتر آنهایی بوده‌اند که در زمان تصدی خود به روشنایی شهر که منظور مرتب بودن همان فانوسها باشد، توجه داشتند.

با مرور زمان و سفرهای بیشتر درباریان به فرنگ کارخانه روشنایی در خیابان چراغ گاز افتتاح و روشنایی از طریق گاز تامین شد. این خیابان بعدها تحت تاثیر سفر مظفر الدین شاه به روسیه و خریداری اولین کارخانه چراغ برق یعنی (کارخانه امین الضرب) تغییر نام داد و برق جانشین گاز شد. با این حال به دلیل متشنج بودن وضعیت کشور در آن دوران عملا از نعمت برق برای روشنایی سطح شهر استفاده ی چندانی نشد تا اینکه در پی کودتای 3 اسفند 1299 ، سیدضیاء الدین طباطباییِ رئیس الوزراء، مسیو ایكپیان ارمنی را به عنوان ‌رئیس بلدیه (شهرداری) تهران معرفی کرد و دوائر مختلفی از جمله روشنایی تاسیس گردید. به این ترتیب برای اولین بار خیابان لاله زار ، ناصرخسرو( ناصریه)، علاء الدوله (فردوسی) ، باب همایون ، احمدیه (سپه بعدی)، چراغ گاز(امیر كبیربعدی) و اسلامبول سیم‌كشی و با چراغ برق روشن شد.

از طرف دیگر با پیشرفت تکنولوژی برق در کشور، تبلیغات محصولات تولیدی داخل و خارج، گونه خاص نورپردازی تبلیغاتی را به همراه داشت كه در ابتدا با تابلوهای رنگی كه از بیرون نورپردازی می‌شد، صورت می‌گرفت. رفته رفته در  دهه‌های 40 و 50 شمسی با رواج تكنولوژی لامپهای نئون رنگی با قابلیت متحرك نمایی تابلوهای تجاری- تبلیغاتی سطح شهر صورت دیگری به خود گرفت و نهایتاً تابلوهای طلق برجسته رنگی با روشنایی فلورسنت از داخل آن، مورد استفاده فراوان قرار گرفت. به نحوی که در آن دوران  لاله‌زار  نماد نوگرایی و هنر ایران بود و « شانزه‌لیزه تهران» لقب گرفته بود.

 

چرا بايد نور و روشنايي در محيط وجود داشته باشد؟

نورپردازي

نخستين عامل محيطي كه براي هر نوع فعاليتي ضروري است ، نور و روشنايي است. اين عامل بيش از ساير متغير هاي فيزيكي تأثير دارد؛ زيرا متغيرهاي ديگري را كه در كيفيت انجام كار نقش مهمي دارند تغییر می دهد. از دید همگان نور”جزء اساسی و ضروری“ در ساختمان است، که کاربرد آن روشن کردن  فضا به منظور قابل رویت ساختن آن است. اما در واقع نور کاربردهای مهم دیگری نیز دارد. که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

-        به عمل ديدن کمک مي کند

-         آدمي را به دریافت حسی کلي و منسجم از محيط اطراف قادر مي نمايد

-        کنترل فرد را بر محيط اطراف افزايش مي دهد

-        تأثيرات آن به اشکال مختلف مي تواند منجر به ايجاد آرامش يا عدم آرامش رواني شود

-        نبوغ معمارانه را برجسته تر می کند

-         اشتباهات را می پوشاند و پنهان می کند

-        توجه بیننده را جلب می نماید

-        می تواند باعث تقدس یا امنیت مکان  شود

-        با طیف های خاص و رنگ های متفاوت ماهیت هر جسم را  نمایان می کند  

-        از میزان حوادث حین کار می کاهد

-        نور مناسب موجب افزايش تمركز گرديده و خستگي اندام هاي حسي حركتي را به شدت كاهش داده يا لااقل به تأخير مي اندازد

-        در مراکز تجاری باعث جذب مشتری، روشن نمودن اجناس، برانگیختن خریدار و انرژی بخشیدن به پرسنل می شود

و نهایتا می توان گفت نور و روشنایی یکی از عوامل اتصال میان انسان، محیط، معماری و اقتصاد است. 

یا نور فوق کل نور

          « نخستین عامل محیطی که برای هر نوع فعالیتی ضروری است، نور و روشنایی می باشد. »

            « کمبود روشنایی در فضاهای تجاری از عوامل اصلی کاهش کسب و کار و جذب مشتریان است. »

            « بینایی مهم ترین حس آدمی و نور، اولین شرط ادراک بینایی است. »

          « نور ناکافی و نامناسب باعث افزایش 15 درصدی مخاطرات شغلی می شود. »

            « تا وقتی نور هست، راه پیداست »

            این جملات و هزارگونه امثالِ آن از یک سو و آیه ی شریفه ی

« الله نور السماوات و الارض- خداوند نور آسمان ها و زمین است »

از سوی دیگر، (شاید) به اندازه ی لازم و کافی بیانگر اهمیت و ضرورت مقوله نور و نورپردازی هست . مقوله ای که این روزها در دیدگاه عموم مردم، آن قدر عادی و پیش پا افتاده است که گاهی در محاسبه ملزومات خود، در آخرین مرحله به فکر آن می افتند و سبک سرانه و غیر فنی به اجرای آن می پردازند. حال آنکه با اجرای یک نورپردازی درست و فکر شده، می توان علاوه بر ایجاد روشنایی مطلوب، زیبایی و جذابیت را توامان دریافت کرد و به اصطلاح با یک تیر چند نشان را هدف گرفت.